เมื่อลูกไม่ใช่ 'โปรเจกต์' ที่ต้องแก้ไข แต่คือมนุษย์ที่มีศักดิ์ศรีเท่าเทียมกัน

ฉันนั่งอยู่กับหนังสือเล่มหนึ่งตอนตีสาม ในห้องที่เงียบสนิทจนได้ยินเสียงลมหายใจตัวเอง มีประโยคหนึ่งที่ทำให้ฉันต้องวางหนังสือลงแล้วนั่งนิ่งๆ อยู่พักใหญ่ ประโยคนั้นเขียนไว้ว่า "บางทีเราอาจจะเข้าใจผิดมาตลอด บางทีเด็กๆ อาจจะเป็นมนุษย์ที่มีความสามารถในตัวเองอยู่แล้วก็ได้"

มันเป็นประโยคสั้นๆ ที่ทำให้ฉันรู้สึกเหมือนโดนตบหน้าเบาๆ ด้วยความเอ็นดูนะคะ เพราะก่อนที่จะได้อ่านเรื่องนี้ ฉันเคยเผลอคิดว่าการเลี้ยงลูกคือการทำโปรเจกต์ใหญ่ของชีวิต เราทุ่มเททั้งแรงกาย แรงใจ และทรัพยากรทุกอย่างที่มี เพื่อ "สร้าง" หรือ "ปั้น" เด็กคนหนึ่งให้เติบโตขึ้นมาเป็นอย่างที่เราคาดหวัง

ฉันอ่านเจอว่า พ่อแม่ในยุคนี้แบกรับความคาดหวังไว้สูงมาก เราไม่ได้มองว่าลูกคือสมาชิกคนหนึ่งในครอบครัวเท่านั้น แต่เรามองว่าเขาคือ "สินทรัพย์ในอนาคต" ที่เราต้องลงทุนอย่างหนักเพื่อให้เขาประสบความสำเร็จ ซึ่งนั่นทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างเรากับเขามันดูเหมือนการทำงานชิ้นหนึ่งที่ต้องคอยตรวจสอบ คอยแก้ไข และคอยปรับปรุงให้สมบูรณ์แบบอยู่ตลอดเวลา

มีช่วงหนึ่งในหนังสือที่ทำให้ฉันต้องอ่านซ้ำถึงสองรอบ เขาพูดถึงพ่อแม่ที่ไปพบนักจิตวิทยาด้วยความรู้สึกเหมือน "ผู้แพ้" ค่ะ พ่อแม่หลายคนเดินออกจากห้องปรึกษาด้วยความรู้สึกว่าตัวเองไม่เอาไหน เพราะพยายามทุกวิถีทางที่จะ "ซ่อม" พฤติกรรมของลูก แต่ยิ่งซ่อม ลูกก็ยิ่งมีอาการหนักขึ้น หรือไม่พ่อแม่ก็ยิ่งรู้สึกหมดแรง

สิ่งที่ฉันค้นพบจากการอ่านครั้งนี้คือ ความพยายามที่จะ "ซ่อม" เด็กนั้น มักจะมาจากการที่เรามองว่าเขาเป็นสิ่งที่ "บกพร่อง" หรือเป็นโปรเจกต์ที่ยังไม่เสร็จสมบูรณ์ แต่ในความเป็นจริง งานวิจัยและแนวคิดที่ฉันเพิ่งอ่านผ่านตามากลับบอกเราในทางตรงกันข้ามเลยค่ะ เขาบอกว่าเด็กๆ คือมนุษย์ที่มีศักยภาพ มีความสามารถ และมีความรับผิดชอบในตัวเองมาตั้งแต่เกิด เพียงแต่เราอาจจะยังไม่ได้มองเขาในมุมนั้น

ฉันสะดุดใจตรงที่เขาเปรียบเทียบเรื่องนี้กับประวัติศาสตร์การต่อสู้เพื่อสิทธิของสตรี เมื่อก่อนบทบาทของพ่อ แม่ หรือครู ถูกกำหนดไว้ตายตัวด้วยอำนาจและกฎเกณฑ์ แต่เด็กๆ ในยุคนี้เริ่มไม่ยอมรับบทบาทเหล่านั้นแล้วค่ะ พวกเขาต้องการการยอมรับในฐานะ "มนุษย์ที่มีศักดิ์ศรีเท่าเทียมกัน" มากกว่าการเป็นแค่ผู้รับคำสั่ง

มันฟังดูย้อนแย้งนะคะ ที่บอกว่าเราควรลดบทบาทความเป็น "พ่อ" หรือ "แม่" ที่ต้องคอยควบคุมทุกอย่างลง แต่ในขณะเดียวกันเรากลับต้องสร้างความสัมพันธ์ที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของความเคารพซึ่งกันและกัน ฉันคิดว่านี่แหละคือจุดเปลี่ยนสำคัญที่จะทำให้ความสัมพันธ์ในบ้านเปลี่ยนไปจากหน้ามือเป็นหลังมือ

มีประเด็นหนึ่งที่น่าสนใจมาก คือเรื่องของ "การยอมรับ" (Recognition) กับ "การชมเชย" (Praise) ค่ะ ในหนังสือบอกว่าเรามักจะชินกับการชมเมื่อลูกทำสำเร็จ เช่น "เก่งมากเลยลูก" แต่การยอมรับที่แท้จริงมันลึกซึ้งกว่านั้นเยอะเลยนะคะ

การยอมรับคือการบอกลูกว่า "ไม่เป็นไรนะที่หนูทำไม่ได้" หรือ "แม่เห็นนะว่าหนูพยายามมากแค่ไหน" มันคือการทำให้เขารู้สึกว่า ตัวตนของเขาและประสบการณ์ของเขานั้น "โอเค" แม้ในวันที่เขาไม่ประสบความสำเร็จก็ตาม สิ่งนี้เองที่จะเป็นรากฐานของความเข้มแข็งในใจ หรือ resilience ที่จะช่วยให้เขาเติบโตไปเผชิญโลกกว้างได้อย่างมั่นคง

ฉันลองคิดตามสิ่งที่อ่าน แล้วก็พบว่าเรามักจะเผลอใช้คำพูดที่ทำลายศักดิ์ศรีของเด็กโดยไม่รู้ตัว เช่น "เดี๋ยวโตขึ้นหนูก็จะเข้าใจเอง" หรือ "ที่แม่ทำก็เพื่อตัวหนูทั้งนั้นแหละ" คำพูดเหล่านี้ฟังดูเหมือนหวังดีนะคะ แต่มันแฝงไปด้วยการปฏิเสธความรู้สึกและตัวตนของเด็กในปัจจุบัน